'We zijn de kunst van het samenleven verleerd'

woensdag, 02 mei 2012

Reacties2

Burgerschap vergroot de redzaamheid van mensen die sociaal niet goed functioneren, vindt Hans van Ewijk. Hij is Bijzonder Hoogleraar Grondslagen van het Maatschappelijk Werk aan de Universiteit voor Humanistiek. Op 26 mei leidt Van Ewijk een workshop over dit onderwerp op de Europese conferentie 'Humanism and Resilience'.

"Burgerschap is eigenlijk 'de kunst van het samenleven’ en dat zijn we de laatste decennia verleerd", vindt Van Ewijk. Het 'sociaal burgerschap' zoals dat door de Europese Unie (EU) gebruikt wordt, is een sympathiek antwoord daarop, vindt hij. De EU verstaat daaronder dat burgers zelf verantwoordelijkheid nemen voor hun gedrag en hun eigen leef- en werkomstandigheden.

Geen idealistisch hersenspinsel
Is burgerschap geen idealistisch hersenspinsel van een links-liberale elite, nu in Europa door de crisis een onderklasse ontstaat van werklozen? Van Ewijk: "Burgerschap veronderstelt inderdaad een fatsoenlijke verzorgingsstaat met toegankelijke systemen. Want eigen verantwoordelijkheid kan geen reden zijn om mensen aan hun lot over te laten. Aan de andere kant: mensen krijgen kracht als anderen iets van hen verwachten. Burgerschap is dus een persoonlijke opgave, maar werkt pas als een samenleving en de overheid zich inzetten voor burgers."

Eigenkracht-conferenties
Van Ewijk vindt dat de kracht van mensen zelf onvoldoende wordt gestimuleerd. De oorzaak is volgens hem de tendens in de sociale hulpverlening de mens te reduceren, tot een stoornis, ziekte of handicap. "Men stelt nu een individueel behandelplan op en gaat alles meetbaar maken. De gedachte is dat ook sociaal disfunctioneren 'heelbaar' is."

Wat is daar mis mee? "Ten eerste is het niet effectief. Want sociaal functioneren is verbonden aan een sociale context. En sociale processen zijn dynamisch. Mensen activeren en sociaal redzaam maken: dat moet de inzet zijn van elke begeleiding. 
Ik geloof veel meer in 'Eigen kracht-conferenties' en een aanpak waarbij de sociale omgeving wordt gemobiliseerd. Kortom: er therapeutisch- of achterstandsbeleid op los laten, werkt niet. Oplossingen liggen eerder in de eigen omgeving dan in institutionele omgevingen." 

Ten tweede, het is duur. "Er is onderzocht hoeveel hoeveel instanties actief waren in Ondiep, een Utrechtste wijk met vele sociaal zwakkeren. Het bleken er 170. En dat om een paar honderd mensen te helpen."

Geestelijke weerbaarheid
Van Ewijk spreekt op de conferentie voor humanistische dienstverleners, waaronder humanistisch geestelijk begeleiders. 
Geestelijke begeleiding en sociaal werk groeien meer en meer naar elkaar toe, ziet Van Ewijk.
"Het raadswerk richt zich op het geestelijk leven, maar ook steeds meer op sociale ondersteuning. Geestelijke weerbaarheid is dan ook een gezamenlijke opgave. De vraag is: Wat geeft mensen de innerlijke kracht om zelf het leven vorm te geven? Daarbij gaat het om zingeving, maar ook om sociale zelfredzaamheid."

Meer weten?
The European Humanist Federation Conference 2012 heeft als titel Humanism and Resilience. De keynote op vrijdag 25 mei wordt verzorgd door Pascal Bruckner. Hij spreekt over Morele veerkracht als antwoord op Europese desintegratie.