De ziel bestaat: als mediahype

donderdag, 05 april 2012

Reacties3

"Waar blijft de ziel?" is de rode draad in het essay van Bert Keizer voor de Maand van de Filosofie. Het leidt niet tot enig inzicht over het bestaan daarvan. "De ziel bestaat alleen als we er echt in geloven. Dat we dat steeds minder doen is maar goed ook."

Nu het 'al dan niet' van de Elfstedentocht en van de Vrije Wil uitgemolken zijn, storten de media en de publiciteitscampagne van de Maand van de Filosofie zich op een nieuw probleem: de ziel, ook 'al dan niet'. Nou ja nieuw, de discussie werd al door Griekse filosofen gevoerd en is daarna nooit echt weg geweest. Het christendom heeft er zelfs een hele cultus voor ontworpen.

Media-aandacht
Toch lijkt dit niet het thema van de recente media-aandacht te zijn. De meeste artikelen en interviews eindigen toch met de conclusie dat we met het begrip 'ziel' weinig verder komen. Het opwerpen van de vraag "Waar blijft de ziel?", zoals gebeurt in het Maand van de Filosofie essay van Bert Keizer, leidt ook niet tot enig inzicht in het al dan niet bestaan van de ziel. Er valt weinig over te zeggen is de conclusie. Het blijkt vooral een uitdaging te zijn aan de neurowetenschappen. Die worden ervan beticht alle interessante menselijke eigenschappen te reduceren tot de werking van neuronen. Nu heb ik vrij veel breinwetenschappelijke literatuur gelezen maar dit simpele reductionisme is daarin nauwelijks te vinden.

Het is wel zo dat sommige wetenschappers in de publiciteit provocerende stellingen poneren. Anders hadden zij waarschijnlijk ook geen media-aandacht gekregen. Vaak wordt daarbij verwezen naar Dick Swaab 'Wij zijn ons brein' en Victor Lamme over het ontbreken van de vrije wil. Wie echter de boeken leest treft een veel genuanceerder beeld aan. Keizer past een beproefde retorische methode toe. Hij vat de opvattingen van zijn tegenstanders onjuist samen en veegt er vervolgens de vloer mee aan. Centraal daarbij staat de stelling dat de neurowetenschappers beweren dat een hersenscan kan laten zien wat een mens denkt. Niemand die ooit een hersenscan heeft gezien zal echter die bewering doen en de bekritiseerde wetenschappers zeker niet. In het debat tussen Keizer en Swaab tijdens de Nacht van de Ziel zal dat ook snel blijken, maar intussen staan de kranten vol met dit misverstand.

De ziel als een humanistische hertaling
Ach, het is misschien wel onvermijdelijk om te overdrijven als je publiciteit wilt hebben. Zo werken de media nu eenmaal. En het is natuurlijk een goede zaak dat er aandacht is voor interessante filosofische en levensbeschouwelijke vraagstukken. Maar alles wijst er op dat na deze maand de Ziel niet terug is van weggeweest. De ziel bestaat alleen als we er echt in geloven en dat is nu juist steeds minder het geval. En dat is maar goed ook. Ik hoop wel dat het begrip 'bezieling' hierdoor een nieuwe impuls krijgt. Maar dan natuurlijk niet als inblazing van buitenaf, maar als de levenskracht van mensen zelf. Dan heeft zelfs de ziel een humanistische hertaling gekregen en kan daarmee een welverdiende rol krijgen in het bruisende leven hier en nu!

Lees het volledige blog op de site van het Humanistisch Verbond